جشن نیکوکاری و تبلور نوع‌دوستی و مهرورزی در ایران

تهران- ایرنا- سی‌امین سالگرد برگزاری روز احسان و نیکوکاری در حالی برگزار می‌شود که همواره ایرانیان در چنین مراسم انسان دوستانه حضوری مستدام و باشکوه دارند و نوع دوستی و مهروزی از بارزترین روحیات و خصیصه‌های ایرانیان در سراسر جهان عنوان می‌شود.

چهاردهم اسفند مصادف با تاسیس کمیته امداد امام خمینی (ره) روز احسان و نیکوکاری نامیده شده است. از ۱۳۶۹ خورشیدی هر سال در اسفند و در آستانه عید نوروز و بهار طبیعت، مردم مهربان و نیکوکار کشور همزمان با هفته احسان و نیکوکاری در ۱۴ اسفند در همایشی بزرگ که تبلور نوع دوستی، نیکوکاری و مهرورزی آنان است، دست های پر محبت و عاطفه خویش را بر سر خانواده های نیازمند و کودکانشان می کشند.

هفته نیکوکاری از ۱۴ تا ۲۱ اسفند به منظور جذب کمک ها و هدایای مردم به خانواده های محروم و نیازمند برگزار می‌شود که جمع آوری و توزیع آن به وسیله کمیته امداد صورت می‌گیرد.

جشن نیکوکاری صرف نظر از هدایایی که در آن جمع آوری می شود به لحاظ معنوی، اجتماعی و فرهنگی دارای تاثیرات ویژه ای است که از جمله آنها می توان به گسترش و تقویت هرچه بیشتر فرهنگ احسان و انفاق، کمک به همنوع و انسجام اجتماعی اشاره کرد. نوع دوستی و کمک به همنوع از دیدگاه آیین الهی و جهانی اسلام امری ذاتی و فطری به شمار می رود. در واقع خداوند متعال تمایل به کمک کردن به همنوعان را به صورت یک شناخت در قلب هر بشری الهام قرار داده است. بدین مفهوم که عمل نیکوکاری به صورت نور الهی در قلب و سرشت انسان وجود دارد.

کارکردهای جشن احسان و نیکوکاری

انسان برای آسایش و آرامش خود نیازمند دیگران است و همین نیاز او را به مشارکت با دیگران تشویق می کند؛ همنوعانی که در اسلام از آنها با عنوان برادران دینی یاد شده است. البته برادری دینی، امری لفظی و تشریفاتی نیست، بلکه آثاری دارد که از جمله آن تعاون و عهده داری امور همدیگر است. هر توانمندی می تواند با به عهده گرفتن امری از امور جامعه و کمک به نیازمندان در اداره و تأمین اجتماع سهیم باشد.

هفته احسان و نیکوکاری، فرصتی مناسب برای آراسته شدن به این صفت والای اخلاقی و دینی است.

پیامدهای احسان و نیکوکاری از نگاه قرآن کریم

در انسان شناسی اسلامی، اگر انسان سرمایه هستی خود را تنها صرف امور دنیوی کند، گرفتار خسران می شود اما اگر آن را برای رسیدن به ابعاد تعالی بخش هزینه کند در مسیر رستگاری گام برداشته است. به همین دلیل، احسان و نیکی در حق دیگران به معنای گذشت از منافع مادی برای رسیدن به خیر و منفعت اخروی است.

در برخی آیات قرآن کریم، آثار و برکات الهی احسان و نیکوکاری چنین مطرح شده است:

«برای کسانی که نیکی کردند در این جهان نیکی است و بی گمان سرای واپسین بهتر است؛ چه خوب است سرای پرواپیشگان!»

«پس، خدا پاداش این جهان و پاداش نیکوی سرای آخرت را به آنان ارزانی داشت و خداوند نیکوکاران را دوست دارد».

همچنین آیات بسیاری از قرآن، ایمان و عبودیت از انسان را به عنوان عوامل اصلی نیکوکاری و احسان انسان برشمرده است که می توان به آیات  ۸۳ و ۸۵ سوره مائده و آیات ۸۰ تا ۱۲۲ سوره صافات اشاره کرد؛ زیرا بندگی خدا به معنای آن است که دیگران هم چون آفریده های الهی از کرامت و شرافت آفرینش الهی برخوردار می باشند و مؤمن به عنوان وظیفه شرعی و اخلاقی بر خود فرض می بیند تا به دیگر آفریده های الهی نیکی کند تا شرایط مناسبی برای دست یابی به هدایت الهی و رشد و تکامل فراهم آید و دیگران نیز بتوانند در مسیر تکامل قرار گیرند و به سعادت دست یابند.

فرهنگ بخشش و نیکوکاری در دیگر کشورها

در آمریکا بخشش تاریخی دیرینه دارد و به صورت یک فرهنگ عامیانه مرسوم گشته‌ است. بسیاری از دانشگاه‌های کنونی آمریکا یا به وسیله وقف‌های ارضی و مالی احداث شده‌اند یا به وسیله هدایای افراد خیّر به فعالیت‌های علمی خود ادامه می‌دهند.

در تاریخ آمریکا به غیر از موارد فراوان کمک خیران برای احداث موسسات آموزش عالی همانند تاسیس دانشگاه هاروارد، می‌توان به تاسیس ۱۰۵ کتابخانه عمومی به وسیله اندرو کارنگی و اهدای ۲۰۰ میلیون دلاری به آن اشاره کرد. بسیاری از پارک‌های ملی آمریکا نیز همانند پارک ملی گراند تیتون به وسیله ثروتمندان و برای حفظ طبیعت و عموم خریداری شدند.

برای نمونه در ۲۰۱۰ میلادی، ۴۰ میلیاردر آمریکایی متعهد شدند نصف ثروت خود را برای مقاصد نیکوکاری و بشردوستانه به سازمان‌های غیرانتفاعی و ان جی او ببخشند. در میان این افراد خیّر می‌توان اسامی بیل گیتس، مایکل بلومبرگ، جورج لوکاس، وارن بافت، لری الیسون، پیر امیدیار، و پل آلن را دید.

امروزه در آمریکا، بخشش و اوقاف حتی یک رشته تحصیلی نیز به حساب می آید که در سطوح دکتری و کارشناسی ارشد، دانشجو می پذیرد.

 بیل گیتس که به گمان بسیاری از رسانه های غربی بزرگترین خیر جهان به شمار می آید، معتقد است: با برنامه ریزی می توان فقر را تا ۲۰۳۰ میلادی از کل جهان از میان برد.

احسان و انفاق به مثابه تجارتی پرسود

آیه ۲۹ سوره فاطر در بیانی شیوا، احسان در راه خدا را تجارتی سرشار از سود شمرده شده است: کسانی‌که کتاب الهی را تلاوت می‌کنند و نماز به پا می‌دارند و از آنچه روزیشان داده‌ایم، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند، تجارتی پرسود و بی زیان را امید دارند.

چنین معامله‌ای با خداوند بی شک سودی به عظمت رضوان الهی دربردارد. از حضرت علی(ع) هم روایت شده است: آن کس که با دستی کوتاه ببخشد، از دستی بلند پاداش می گیرد.

بنابراین، آنچه در راه خیر انفاق می‌کنیم، هرچند کم باشد، خداوند از فضل خود بر آن می افزاید و چندین برابر به ما پاداش می‌دهد. پس تا می‌توانیم با کالای نیکوکاری با خدا تجارت کنیم که سودی سنگین به دنبال دارد. حضرت علی(ع) در این‌باره نیز فرمودند: هر گاه تهی دست شدید با صدقه دادن با خدا تجارت کنید. در جای دیگر می فرمایند: روزی را با صدقه دادن فرود آورید.

و نکته پایانی اینکه از مهمترین شرایط انفاق، اخلاص است. یعنی آنچه می‌بخشیم، باید فقط برای خدا و نیت ما تنها رضایت او باشد. وقتی انفاق می‌کنیم، نباید از فردی توقع مدح داشته باشیم؛ چراکه اگر این توقع در کار بیاید، انفاق دیگر در راه خدا نیست و نباید منتظر پاداش، گشایش و آمرزش بود و چنانچه نیت ما برای خدا خالص باشد، خداوند چنان اجری به ما می‌دهد که در باورمان نگنجد و هر چه اخلاص بیشتر باشد، شایستگی برای پاداش هم بیشتر می‌شود.

احسان و نیکوکاری از منظر بزرگان دین و ادب پارسی

* خداوند درباره احسان می فرماید: هرکسی عمل نیکی آورد پس برای او ۱۰ برابرش است. (انعام، آیه ۱۶۰)

* کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند، همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه، یکصد دانه باشد و خداوند آن را برای هرکس بخواهد (و شایستگی داشته باشد)، دو یا چند برابر می کند و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسعت دهنده و (به همه چیز) داناست. (بقره، آیه ۲۶۵)

* کسی که حاجت برادر مؤمن اش را برآورد، مانند کسی است که همه عمرش را به عبادت گذارنده است. (حضرت علی(ع))

* آنکه پاداش الهی را باور دارد در بخشش سخاوتمند است. (حضرت علی (ع) )

* و نیکوکاری هرگز ضایع نشود و جزای بدکرداران به هیچ تأویل در توقف نماند. (کلیله و دمنه)

* تو هرگز رسیدی به فریاد کس/ که می خواهی امروز فریادرس؟ (سعدی)

* ببخش مال و مترس از کمی که هرچه دهی/ جزای آن به یکی، ده ز دادگر یابی (سلمان ساوجی)

* دراز است دست فلک بر بدی/همه نیکویی کن اگر بخردی/ چو نیکی کنی، نیکی آید برت/ بدی را بدی باشد اندرخورت (فردوسی)

* بر این رواقِ زبرجد نوشته اند به زر / که جز نکوییِ اهلِ کرم نخواهد ماند (حافظ)